Czy sól kłodawska jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie

Sól kłodawska nie ma żadnych nadzwyczajnych właściwości zdrowotnych – w zalecanej porcji 5 g dziennie dostarcza znikomych ilości minerałów, a jej nadmiar zwiększa ryzyko nadciśnienia, udaru czy chorób nerek tak samo, jak każda inna sól. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule.

Czy sól kłodawska dostarcza cennych minerałów?

Głównym składnikiem każdej soli jest chlorek sodu, co oznacza, że chlor stanowi 60,66%, a sód 39,34% jej masy. Pozostała część to minerały śladowe, które pojawiają się w ilościach absolutnie pomijalnych z perspektywy codziennego żywienia. Aby to unaocznić, wystarczy przeanalizować konkretne wartości dla tego produktu.

W 1 kilogramie surowca pochodzącego z Kłodawy znajduje się 4640 mg wapnia. Po przeliczeniu na bezpieczną dawkę dobową – zalecane maksymalne spożycie soli to 5 gramów według wytycznych WHO i Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej – oznacza to zaledwie 23 mg tego pierwiastka w porcji dziennej. Tymczasem dorosły człowiek potrzebuje go średnio 1000 mg. W efekcie limit 5 g soli pokrywa jedynie 2,3% zapotrzebowania na wapń, a co więcej, identyczną zawartość tego składnika notuje się w soli morskiej z Francji. Sól z Peru natomiast ma go 2,5 razy więcej, co i tak nie czyni jej wartościowym źródłem wapnia.

Podobnie wypada magnez – w 5 gramach omawianej soli jest go 0,1 mg (na kilogram przypada 20,3 mg). Dorosły organizm wymaga od 310 do 420 mg magnezu dziennie, więc taka ilość zaspokaja około 0,03% potrzeb. W zestawieniu z innymi produktami solnymi wypada to najsłabiej – w pozostałych badanych solach poziom magnezu wahał się od 109 mg do nawet 6740 mg na kilogram. Potasu sytuacja wygląda równie mizernie. Z 5 gramów otrzymuje się 0,5 mg tego pierwiastka, czyli 0,01% z 3500 mg zalecanego spożycia.

Warto podkreślić, że żadna sól nie jest realnym źródłem wapnia, magnezu czy potasu – udział tych pierwiastków jest śladowy nawet w najlepiej wypadających produktach, a podstawą diety pozostają warzywa, produkty mleczne i nasiona.

Jak sól kłodawska wypada w porównaniu z innymi solami?

Porównanie podstawowych cech popularnych rodzajów soli pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego przypisywanie jednej z nich szczególnych mocy jest nieuzasadnione. Pod względem chemicznym wszystkie są przede wszystkim chlorkiem sodu, a różnice wynikają głównie ze sposobu wydobycia i stopnia przetworzenia. Poniższa tabela zestawia kluczowe parametry.

Z geologicznego punktu widzenia pokłady obu soli kopalnych różnią się wiekiem: złoża w Kłodawie pochodzą z okresu permu i powstały około 250 milionów lat temu w wyniku wysychania Morza Cechsztyńskiego. Procesy parowania doprowadziły do krystalizacji chlorku sodu, który dziś wydobywa się tradycyjną metodą górniczą, bez ługowania. Zaletą lokalnego pochodzenia jest niższy ślad węglowy i cena – produkt ten jest w Polsce znacznie tańszy od importowanej soli himalajskiej.

Co z dodatkami – jodem i antyzbrylaczami?

Popularność niejodowanej soli kłodawskiej wynika po części z nieufności wobec substancji dodawanych do żywności. Tymczasem zarówno obowiązkowe jodowanie, jak i dopuszczalne antyzbrylacze mają swoje uzasadnienie i precyzyjne limity bezpieczeństwa.

Dlaczego sól jodowana jest ważna?

W Polsce od 1997 roku sól przeznaczona do bezpośredniego spożycia jest obowiązkowo wzbogacana jodem. Dodaje się jodek potasu w ilości 30±10 mg KI na kilogram lub jodan potasu 39±13 mg KIO3 na kilogram. Ten prosty zabieg profilaktyczny przyniósł wymierne efekty – częstość wola endemicznego u dzieci w wieku szkolnym spadła z 24% do 4,7% w ciągu dekady. Obecnie aż 68% jodu w diecie dzieci pochodzi właśnie z jodowanej soli kuchennej.

Diety wykluczające sól jodowaną są dramatycznie niedoborowe – badania wskazują, że ponad 96% takich jadłospisów nie dostarcza wystarczającej ilości jodu. Wybór soli niejodowanej jako podstawowego źródła przyprawy wymaga zatem starannego uzupełniania diety o ryby morskie i algi. Osoby z chorobami tarczycy, na przykład z Hashimoto, powinny podejmować tę decyzję wyłącznie po konsultacji z lekarzem, ponieważ w niektórych fazach schorzenia zaleca się ograniczenie podaży jodu.

Antyzbrylacze E535 i E536 – czy są groźne?

Żelazocyjanek sodu (E535) i żelazocyjanek potasu (E536) to substancje zapobiegające zbrylaniu się soli. Najwyższa dopuszczalna zawartość w produkcie to 20 mg na 1 kg, choć zwykle stosuje się mniej niż 10 mg/kg. Przy dziennej porcji 5 g soli oznacza to spożycie co najwyżej 0,1 mg tych związków. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeanalizował dostępne dane i uznał, że dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) wynosi 0,03 mg na kilogram masy ciała. Rzeczywiste narażenie u dzieci i młodzieży szacuje się na nie więcej niż 0,009 mg/kg masy ciała dziennie, a więc trzykrotnie poniżej bezpiecznego pułapu.

Wchłanianie żelazocyjanków w organizmie jest niewielkie, nie kumulują się one w tkankach i nie wykazują działania genotoksycznego ani rakotwórczego. W badaniach prenatalnych na szczurach dawkę bez obserwowanych działań niepożądanych (NOAEL) określono na poziomie 1000 mg na kilogram masy ciała na dobę. Aby osiągnąć dawkę śmiertelną (3 g/kg masy ciała), dziecko ważące 10 kg musiałoby jednorazowo zjeść około 150 kilogramów soli z antyzbrylaczem – to niemożliwe w praktyce.

Jak wykorzystać sól kłodawską poza przyprawianiem?

Oprócz codziennego gotowania znajduje ona zastosowanie w domowej kuchni i pielęgnacji, co nie jest jednak związane z jej unikalnym składem mineralnym, a raczej z brakiem dodatków i grubą granulacją.

Kiszonki

Do fermentacji ogórków i kapusty nie nadaje się sól jodowana ani ta z antyzbrylaczami. Jod spowalnia proces fermentacji, a substancje przeciwzbrylające sprawiają, że ogórki miękną. Naturalna, gruboziarnista sól bez dodatków sprzyja chrupkości przetworów i utrzymuje prawidłowy przebieg fermentacji mlekowej.

Kąpiele i inhalacje

Roztwór hipertoniczny, czyli o wyższym stężeniu niż płyny ustrojowe, działa przeciwobrzękowo i wspomaga oczyszczanie dróg oddechowych. Do kąpieli solankowej dodaje się zwykle około 500 gramów do 1 kilograma gruboziarnistej soli na wannę ciepłej wody – zabieg powinien trwać do 20 minut. Taka forma relaksu może przynosić ulgę w bólach reumatycznych, zakwasach czy problemach skórnych, choć nie zastąpi leczenia farmakologicznego. Podobnie inhalacje z 2–3 łyżek soli wsypanych do miski z gorącą wodą pomagają nawilżyć śluzówkę i zmniejszyć obrzęk przy zapaleniu zatok.

Jakie są normy spożycia soli i jej wpływ na organizm?

Nadmierne spożycie sodu pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów żywieniowych w Polsce – szacuje się, że średnie dzienne spożycie soli w kraju sięga 10 gramów, czyli dwukrotnie przekracza zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. W praktyce oznacza to chroniczne obciążanie układu krwionośnego i nerek.

Zalecenia a rzeczywistość

Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego rekomenduje maksymalnie 6 gramów dziennie, natomiast standardy WHO i NCEŻ mówią o nieprzekraczaniu 5 gramów na dobę. Z tej porcji organizm otrzymuje przede wszystkim sód, który reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową, ale przy nadmiarze prowadzi do retencji płynów, wzrostu ciśnienia tętniczego i przeciążenia układu wydalniczego. Ograniczenie ilości soli dotyczy wszystkich jej rodzajów, niezależnie od koloru czy miejsca pochodzenia.

Choroby związane z nadmiarem sodu

Długotrwałe przyjmowanie zbyt dużej ilości sodu zwiększa ryzyko wielu schorzeń. Podwyższone ciśnienie krwi to bezpośredni czynnik sprzyjający udarom mózgu i zawałom serca. Ponadto badania wskazują na korelację wysokiego spożycia soli z wyższą zapadalnością na nowotwory żołądka i przełyku, choroby nerek oraz osteoporozę. Zatrzymywanie wody przez nadmiar sodu może też prowadzić do kamicy nerkowej i obrzęków.

Wyjątkiem od reguły ścisłego ograniczania soli są sytuacje, w których dochodzi do gwałtownej utraty elektrolitów. U sportowców trenujących długo w upale, przy zatruciach pokarmowych z biegunką i wymiotami albo u osób na diecie ketogenicznej (większa utrata wody) zasadne jest picie napojów z dodatkiem sodu i potasu. Domowy izotonik można przygotować z 0,5 litra wody, 1/3 łyżeczki soli, łyżeczki miodu i soku z połowy cytryny, jednak w codziennej diecie – bez znacznego pocenia się – sód z pożywienia w zupełności wystarcza, by wchłanianie wody w jelitach przebiegało prawidłowo.

Nawet woda z kranu w Warszawie zawiera około 10 mg sodu na litr, a organizm zdrowego człowieka magazynuje stałą pulę tego pierwiastka, utrzymując stężenie surowicy w granicach 135–145 mmol/l.